Den Ham

De bewoners van kasteel Den Ham, de familie Utenham, beloofden de Utrechtse bisschop niet dwars te liggen, en konden zo in betrekkelijke vrede in hun kasteel leven.

De toren die we nu nog kunnen bewonderen, is niet de oorspronkelijke 13de-eeuwse woontoren. Het gaat hier om een laat 15de-eeuwse versie, die ooit het belangrijkste onderdeel van een imposant kasteel vormde. 

Zijn naam Den Ham dankt de toren aan een zijham van de Oude Rijn. Het kasteel gold door deze gunstige ligging als onneembaar. Wie Den Ham had, beheerste de hele omgeving. De rivierbocht is later gedempt, maar het kasteel bleef wel omgracht.

Toen in 1687 het geslacht Utenham uitgestorven was, brak er ook een tijd van verval voor het huis aan. Het kasteel kwam in korte tijd in verschillende handen en werd slecht onderhouden. In 1857 kwam Den Ham in bezit van Willem Jan Rooyaards. Wegens bouwvalligheid werd het kasteel na een opmeting in 1871 gesloopt, op de Hamtoren en het poortgebouwtje na. Gelukkig werden deze overblijfselen in 1975 gerestaureerd. Op het poortje is op de steen in de boog de ontstaansdatum te lezen: 1642.  

De toren wordt nu particulier bewoond. Eigenaar Bas Kennis vertelt over de restauratie en verbouwing van deze toren tot woonhuis en geluidsstudio: “Cultuur en erfgoed is een goede combinatie.” Naast herstellen van gevels en dak, zijn ook middeleeuwse details terug gebracht, zoals de vloeren en plafonds. Maar ook door toiletpotten onder de gaten van de historische toiletten te installeren. De verbouwing gebeurde zo veel mogelijk op een duurzame manier.

Met het project DenHam5D is Kasteel Den Ham in 2022 in virtual reality herbouwd. In 360° kun je rondkijken bij het kasteel zoals dat er in de 17-de eeuw uit zag. DenHam5D verwijst naar de digitale koppeling van ruimte (3D) aan tijd (4D) en informatie (5D).
De reconstructie is gemaakt door Per Bos van Zock Design in samenwerking met de Historische Vereniging Vleuten, De Meern, Haarzuilens en Leidsche Rijn en Stichting Verborgen Stad. Die laatste ontwikkelde een soort google streetview van het verleden, waarmee je ter plekke of online rondkijkt in de geschiedenis.  
Je kunt het bekijken via de app Canals5D of op hun website.

In 2024 maakte Albert Speelman luchtopnames van de toren.