Louis Zijderveld van Stichting Erfgoed Ten Goye

Fundatie Ten Goye: wat is dat eigenlijk? En hoe is dit verhaal voor jou begonnen?
Louis: 'De geschiedenis van Kasteel Ten Goye is al rond het jaar 900 begonnen toen de Heren Utengoye besloten om zich te vestigen in wat nu onze achtertuin is. Eerst met een zogenaamd “mottekasteel”, een houten woontoren op een motte, een verhoging in het landschap, vermoedelijk omringd door moerasland. In de eeuwen daarna vonden diverse uitbreidingen plaats en werd het hout vervangen door kloostermoppen, zware bakstenen die met de lokale klei werden gebakken.

Voor Annelies en mij begon het verhaal in 2017, toen in ’t Goy een kleine fruitboomgaard werd gerooid en als kavel met de status van archeologisch rijksmonument te koop werd aangeboden. Voor ons een uitgelezen kans: hier kwamen onze belangstelling voor geschiedenis en onze plannen om zelf een huis te bouwen perfect samen. Het vervolg is inmiddels zelf geschiedenis, sinds 2020 wonen we met veel plezier in onze eigen kasteeltuin. Eén van onze vrijwilligers bedacht dat de twee betekenissen van het begrip “fundatie” goed bij ons passen: het is de fundering van een gebouw en het is een stichting die fondsen werft en beheert voor een bepaald doel.'

Waarom is de geschiedenis van deze plek het vertellen waard?
Louis: 'Van de 10^de tot de 15^de eeuw lag op deze plek het machtscentrum van de regio. De Heren Utengoye beheersten het gebied langs de Kromme Rijn van Bunnik tot voorbij Wijk bij Duurstede. De steeds weer oplaaiende strijd om de macht tussen kerk en adel werd regelmatig hier uitgevochten.'

Hoe doe je onderzoek naar een verdwenen kasteel?
Louis: 'Ja, dat is best lastig. Het kasteel is al voor 1500 verdwenen. Het hele terrein is een beschermd archeologisch rijksmonument dus graven is niet toegestaan. Al in de jaren ’70 is er door vrijwilligers met prikstokken actief gezocht naar funderingsresten onder de grond. Dat bleek lastig omdat echt overal in het terrein resten van kloostermoppen in de grond zitten. In 2021 heeft een team van de landelijke Archeologie Werkgroep Nederland met moderne technieken als bodemradar en weerstandsmeting gezocht naar aanwezige sporen in de bodem, ook dat leverde weer aanvullende informatie op.'

Jullie zetten veel in op beleefbaarheid: hoe maak je een verdwenen kasteel beleefbaar?
Louis: 'Dat was precies waar we naar zochten. We hebben met de gemeente Houten afgesproken dat we het terrein enkele maanden per jaar openstellen voor belangstellenden. Maar het was ons direct duidelijk dat we daarmee het verhaal van het kasteel en zijn bewoners niet aansprekend zouden kunnen vertellen. We hadden verhalen en beelden nodig. We zijn voor de verhalen begonnen met onderzoek naar bronnen. Archiefmateriaal, publicaties en vooral veel informatie van de Archeologiewerkgroep Houten. We weten nog heel veel niet, betrouwbaar materiaal van meer dan 700 jaar geleden is schaars. Van wat we wel weten proberen we goede verhalen te maken. Daar gaan we de komende jaren beslist mee door.

Met de zoektocht naar beelden begon ook de inzet van enthousiaste en betrokken vrijwilligers. Met wat we uit archieven en onderzoek al wisten heeft Peter Koch uit Houten in 2021 een grote tekening van het kasteel gemaakt. Onze informatie was en is zeker niet volledig dus bij deze tekening en alle andere beelden vertellen we er altijd eerlijk bij dat “het zo geweest zou kunnen zijn”. Dat geldt ook voor het digitale 3D-model dat architect Paul van Eyk op basis van deze tekening heeft gemaakt. Sinds kort hebben we ook het vergelijkbare LEGO-model van Wim Erwich in onze collectie. Het beplantingsplan van Marijke Prins maakt de contouren van het kasteel weer zichtbaar in het landschap.

Onze ANBI-stichting Erfgoed Ten Goye krijgt geen structurele subsidies. Tot nu toe konden we onze activiteiten uit eigen middelen betalen maar voor het fysiek en digitaal zichtbaar maken van onze beelden is meer budget nodig. John Venneman heeft voor ons een aantal grote en kleinere sponsoren gevonden die ons geholpen hebben om onze ideeën werkelijkheid te maken. Als bezoeker kan bij de ingang van het terrein een app downloaden op je eigen mobiele telefoon; zo kan je op je scherm een 3D-model van het kasteel op de goede plek projecteren en er vervolgens omheen en doorheen lopen. Op die plek ligt sinds dit voorjaar ook een aarden wal, die beplant is met bijna 1.000 inheemse struiken en met een aantal fruitbomen die verwijzen naar de afgelopen eeuwen als boomgaard. Zo wordt het kasteel weer wat meer zichtbaar en beleefbaar.'

Peuters die een kasteelmuur bestormen: kun je dat eens beschrijven? En wat voor reacties krijg je van die kinderen?
Louis: 'Speciaal voor de jongste groepen van de basisscholen hebben we een historische gebeurtenis uit 1317 omgezet in een spel. Met vlaggen, helmen en dobbelstenen wordt met schoolklassen de belegering van het kasteel door de bisschop van Utrecht nagespeeld, tot aan de onverwachte ontknoping. Kinderen vinden het leuk en spannend en willen daarna van alles weten. Bedoeling is natuurlijk vooral dat kinderen wat leren over de geschiedenis in hun eigen omgeving. En een mooie opbrengst is dat ook hun ouders daarna de weg naar ’t Goy vaker weten te vinden.'

Wat zijn jullie toekomstplannen?
Louis: 'Wij zijn heel tevreden met wat we tot nu toe gerealiseerd hebben. We wilden de onbekende geschiedenis van het kasteel zichtbaar en beleefbaar maken en wij denken dat dit met onze aanpak tot nu toe goed gelukt is. We zullen de komende jaren nog best wat kleine aanpassingen doen maar we hebben geen grootse toekomstplannen. Het prijsgeld heeft al wel een bestemming: de ingang van het kasteel willen we markeren met een loopbrug van hergebruikte brugdelen.'