Villa Haltna

Aan de Burgemeester Wallerweg in Houten zijn in 1957 opgravingen verricht. Het terrein was al vanaf de midden-IJzertijd bewoond. In de Romeinse tijd hebben hier drie opeenvolgende gebouwen gestaan. Tussen 50 en 75 na Chr. werd de eerste houten boerderij gebouwd, tussen ca. 110 en 120 na Chr. een tweede houten boerderij en het derde gebouw werd tussen 150 en 175 na Chr. in steen opgetrokken. Mogelijk houden de nederzettingssporen verband met de boerderij die is gevonden in Houten-Tiellandt. De fundamenten van het stenen gebouw bestonden uit Grauwackeschiefer, een steensoort die voorkomt in de Ardennen en de Eifel, met daarop een tufstenen opbouw. De boerderij mat ongeveer 25 bij 4 meter, maar was misschien nog langer. De archeologen konden dit vanwege de omliggende bebouwing niet verder onderzoeken. De binnenvloer was bedekt met rood gekleurd cement, opus signinum. Aangetroffen fragmenten van een hypocaustum bewijzen dat het huis beschikte over vloerverwarming. De vensters waren vermoedelijk van glas voorzien. Aan de noordkant van het huis bevond zich mogelijk een porticus, een zuilengalerij. Het is niet uitgesloten dat het gebouw ook een verdieping had. Wandschilderingen, pleisterwerk, tufsteen, vloerbeton, tubuli, veel dakpannen en vensterglas maken het beeld compleet van een luxe gebouw dat het meest doet denken aan een eenvoudige Romeinse villa. Het gebouw kan ook een badhuis zijn geweest. Er zullen dan ook andere gebouwen in de omgeving hebben gelegen, maar daarnaar kan voorlopig geen onderzoek worden verricht. De resten liggen namelijk precies onder de bebouwde dorpskern. René Voorburg - 2018 CC BY-SA 3.0

Romeinen en de Limes

Houten: de Romeinse villa's van Utrecht

Houten is een belangrijke archeologische vindplaats. Het is een van de oudste dorpen in het Kromme Rijngebied en er is vanaf de jaren tachtig grootscheepse nieuwbouw gepleegd: een buitenkansje voor archeologen.

Houten is al sinds de prehistorie een verbindingsplaats op de weg tussen Wijk bij Duurstede en Utrecht. Het lijkt erop dat het dorp in de Romeinse Tijd een belangrijke rol speelt als regionaal centrum, een soort niet-militaire vicus (een burgerlijke nederzetting). De aanwezigheid van allerlei voorwerpen van Romeinse makelij, ook van buiten de huidige provincie Utrecht, maakt duidelijk dat hier intensieve contacten tussen de inheemse bevolking en de Romeinen bestonden.

In Tiellandt bevond zich een inheems-Romeinse villa met Romeinse ‘snufjes’, als vensterglas en vloerverwarming.

Romeinse invloed

In de wijken Tiellandt en Molenzoom zijn archeologische vondsten gedaan die een sterke Romeinse invloed verraden. Zo stond ooit in Molenzoom een Romeins stenen gebouwencomplex, waarin wandschilderingen waren aangebracht. In Tiellandt bevond zich een inheems-Romeinse villa met Romeinse ‘snufjes’, als vensterglas en vloerverwarming. Deze herenboerderij vormde een nederzetting met enkele kleinere boerderijen. In Schalkwijk zijn de bewoningssporen minder duidelijk. De hoge kwaliteit van de archeologische vondsten lijkt echter te passen bij een inheems-Romeinse villa.

Omringd door nieuwbouw en moderne sportvelden is het vreemd te bedenken dat Houten-Tiellandt al omstreeks 500 voor Chr. bewoond was. Deze nederzetting was gevestigd op de Jutphase stroomrug, een hoge, droge en dus veilige plek om te wonen. Bovendien hadden de bewoners elke dag stromend water door de kreek die Tiellandt van oost naar west doorkruiste. Hoe de nederzetting van Molenzoom eruitzag, is moeilijk voor te stellen. Naast de fundamenten van het stenen gebouw zijn hier alleen sporen van een boerderij uit de late IJzertijd aangetroffen. In Schalkwijk zijn er zelfs nauwelijks aanwijzingen voor permanente bewoning in de Romeinse tijd.

Muurschildering Villa Haltna

Opgraving: muurschildering Villa Haltna in Houten René Voorburg - 2018 CC BY-SA 3.0

Zeldzaam

Zulke Romeinse (deels) stenen villa’s zijn in de provincie Utrechtse zeldzaam. De weinige waarvan resten zijn opgegraven bevinden zich in of in de buurt van Houten. In de het zuiden van Nederland zijn er veel meer van deze grote boerenbedrijven gevonden. Deze zijn in vergelijking met de Houtense aanzienlijk groter: soms wel 200 hectare, met vele bedrijfsgebouwen, woningen voor medewerkers en slaven en een ‘paleis’ voor de herenboer.

Aanvullende informatie

Thema Romeinen en de Limes
Periode Oudheid (300 v. Chr tot 500 n. Chr.)
Organisatie Archeologische Werkgroep Leen de Keijzer
Regio Kromme Rijn
Plaats Houten
Permalink
https://n2t.net/ark:/88585/4062e6e2-1214-492d-8cbf-2bb120aba103
2025 Landschap Erfgoed Utrecht