Het verhaal van Natalja Macnack

Het is een bewolkte woensdagochtend als we met Natalja afspreken bij de Stadsschouwburg Utrecht, een van haar opdrachtgevers. Het laatste wat ze hier organiseerde was de randprogrammering van het tweejaarlijkse moederdagevenement. Gestart in 2013 als Caribische Moederdag met een theatervoorstelling en het is inmiddels zo ingeburgerd dat het kortweg 'Moederdag' heet, zonder verdere toelichting. Net als de Internationale Vrouwendag die zij met de Tori Oso Utrecht vrijwilligers organiseerde vanaf 2006. "In die tijd moest je nog echt uitleggen wat het was tijdens het promoten," zegt ze. "Nu niet meer."

In 1867 werd het Suikerhuis gesloopt. De wal werd opgenomen in het Zocherpark. De Stadsschouwburg Utrecht verrees in de 19^e eeuw op de vrijgekomen grond. Utrecht ging verder. Maar de geschiedenis ging niet weg, ze werd alleen iets minder tastbaar.

Dat is wat Natalja onder andere doet: het verleden en onderbelichte verhalen zichtbaar maken. Sinds 2019 maakt ze deel uit van het gidsteam, opgezet door cultuurhistoricus Nancy Jouwe. Als freelance gids leidt ze deelnemers bij de stadswandelingen Sporen van slavernij in Utrecht langs plekken die verbonden zijn met het koloniale verleden.

Met Tori Oso Utrecht werkte zij sinds 2012 samen met boekhandel Savannah Bay en Nancy Jouwe en organiseerde de wandeling jaarlijks, een week voorafgaand aan Keti Koti. Savannah Bay was het begin- en eindpunt van een wandeling die je anders naar de stad laat kijken.

"Als je door de stad fietst of rijdt, zie je het nauwelijks. Je moet even stilstaan," zegt Natalja. Ze bedoelt het letterlijk én figuurlijk. In het pand aan de Ganzenmarkt waar nu Theater Kikker is gevestigd, vonden vergaderingen plaats van de Utrechtse Sociëteit, de opvolger van diezelfde Utrechtse Compagnie die het Suikerhuis beheerde en bleef investeren in koloniale activiteiten en slavenschepen. Een paar straten verderop verkocht de Winkel van Sinkel, een luxe warenhuis, producten uit de koloniën. De eigenaar hield een tot slaaf gemaakt jongetje als huisknecht.

Natalja werd geboren in de Utrechtse wijk Oudwijk. Ze kent de stad van binnenuit. En toch, of juist daardoor, blijft ze steeds nieuwe dingen ontdekken als cultureel ondernemer. De rondleidingen zijn niet alleen voor de deelnemers een bewustwordingsproces. "Het raakt mij ook," zegt ze. "Elke keer weer." Ze vertelt over een groep gepensioneerde aardrijkskunde­leraren die ze rondleidde. Ze had zich van tevoren extra voorbereid: dit zijn mensen die gewend zijn vragen te stellen over de wereld. Wat bleek? Het slavernijverleden was voor hen een blinde vlek. Vandaar hun deelname.

De pijn van het slavernijverleden zit hem niet alleen in het verleden, zegt Natalja. Het gaat ook om de doorwerking naar het heden. Het is een erfenis die voor de nazaten van tot slaaf gemaakten overal in doorwerkt: o.a. op de arbeidsmarkt, in het onderwijs of op de woningmarkt en zelfs verlies van taal en tradities. Ze heeft zelf ook micro-agressie ervaren. Kleine dingen, maar ze tellen op.

Wat ook opvalt als je om je heen kijkt: het centrum van Utrecht is witter geworden. In de jaren tachtig en negentig was de zwarte gemeenschap veel zichtbaarder in het openbare leven, bij muziekcentra, festivals, culturele instellingen, het verenigingsleven en in de straten zelf. Veel Surinamers zijn in het verleden uit de binnenstad en de stad Utrecht vertrokken. "Maar er is nu een inhaalslag gaande en de jongere generatie is weer actief," zegt ze. "Instellingen als de Stadsschouwburg Utrecht, weten dat ze jongeren en mensen van kleur aan zich moeten binden om relevant te blijven en herkenbaar te zijn. Er is een verandering gaande."

We lopen de Wittevrouwenbrug over, langs het Maliesingel. Natalja wordt onderweg veelvuldig aangesproken door bekenden. Ze kent de stad en de stad kent haar.

Het moederdagevenement waar ze aan werkt, begon in 2013 als Surinaams en Caraïbisch moederdag. Inmiddels trekt het een breed publiek en de naam is meegegroeid.

Dat zo'n evenement in de Stadsschouwburg Utrecht plaatsvindt, op de plek van het voormalige Suikerhuis, is geen toeval en geen ironie. Het is, als je het zo wil zien, een totaal andere vorm van bedrijvigheid. “Gewoon”: mensen bij elkaar, muziek, theater, verhalen, een dag om te verbinden, ontmoeten en vieren.

Natalja loopt terug naar de ingang van de Stadsschouwburg. Ze kijkt even naar de Dudokgevel, dan naar het park eronder. Ze ziet de lagen. En wie met haar meeloopt, begint ze ook te zien.