De Bataafse Republiek en haar revolutie

Wanneer de Fransen in de Republiek de macht overnemen, vlucht stadhouder Willem V naar Engeland. De patriotten ontvangen de Fransen met open armen en richten in veel plaatsen, vrijheidsbomen op. Dansend om de vrijheidsboom vieren de patriotten de geslaagde omwenteling. Zij willen afrekenen met het orangistische verleden, waarin de stadhouder en zijn regentenbestuur het voor het zeggen hadden en vriendjespolitiek de boventoon voerde. De nieuwe idealen luiden nu: vrijheid, gelijkheid en broederschap. Zittende bestuurders worden ontslagen en oranjegezinde kranten verboden.

Problemen

Op de Utrechtse Neude verrijst in 1798 een standbeeld van de vrijheidsmaagd, symbool voor de vrije Bataafse Republiek als eenheidsstaat. De vrijheidsmaagd is te vergelijken met het Franse nationale symbool Marianne. Na verloop van tijd ontstaan er echter binnen het revolutionaire kamp steeds scherpere tegenstellingen tussen de radicalen en de gematigden. De radicalen willen hard optreden tegen alles wat met de oude orde te maken heeft. Zo vernielt een groep onder leiding van Jan van Lidt de Jeude in de Domkerk te Utrecht aristocratische symbolen, waarbij ook de graven niet met rust worden gelaten.

Einde van de revolutie

De radicalisering gaat ook de Fransen te ver. Zij willen vooral rust en orde in de nieuwe gebieden. Bovendien is in 1799 in Frankrijk Napoleon aan de macht gekomen, waardoor de Franse koers is gewijzigd. Ook daar worden veel revolutionaire vernieuwingen teruggedraaid. De Fransen maken in 1801 een einde aan de Bataafse Revolutie door een staatsgreep te steunen. Aanhangers van de stadhouder mogen weer meedoen aan het openbare leven. De Bataafse Republiek wordt een speelbal in handen van Frankrijk. Franse militairen gedragen zich steeds meer als bezetters en maken hier de dienst uit. Tussen Driebergen en Zeist leggen zij een groot legerkamp aan.