De verwarmbare kas in de tuin van Gunterstein met gasten die in en om de tuin wandelen. Collectie Vechtsnoer - 1690 CC BY-NC-ND 4.0
Botanie aan de Vecht
Verwarmde kassen en de eerste vruchtdragende ananas van de Republiek
In de 17de en 18de eeuw brachten rijke Amsterdammers hun zomers in hun buitenplaats aan de Vecht door. In de grote tuinen aan de Vecht was alle ruimte voor de ontwikkeling van botanische interesses. Twee vrouwen werden beroemd in de botanie: Magdalena Poulle en Agnes Block.
Print van Magdalena Poulle. Regionaal Historisch Centrum Vecht en Venen - 1690 CC BY-NC-ND 4.0
De eerste verwarmbare kas
Magdalena Poulle had als een van de eerste particulieren in Europa een verwarmbare kas in haar tuin op Gunterstein. Zij had in 1680 de ruïnes van het in het rampjaar 1672 verwoeste kasteel Gunterstein gekocht om op de fundamenten een moderne buitenplaats te laten bouwen. Bij haar hypermoderne buitenplaats liet zij een schitterende tuin aanleggen, vol vormgesnoeide heggen, fonteinen, beelden, een doolhof, een berg met zuilen en een verwarmbare kas. Zo trots was zij op haar tuin (en haar met de aankoop van de kasteelruïne verkregen titel Vrouwe van Gunterstein en Tienhoven) dat zij hier 23 prenten van liet maken. Haar tuin was zo beroemd dat bezoekers van heinde en verre kwamen voor een bezoek.
Het schilderij van Magdalena Poulle met haar neefje die het tuinontwerp van Gunterstein in de hand heeft hangt in de zaal van Gunterstein. Marianne de Rijke / Landschap Erfgoed Utrecht - 2020 - 2020 CC BY-NC-ND 4.0
Zij ontpopte zich tot een bekwaam kweekster van zeldzame en uitheemse planten, haar collectie was encyclopedisch en overal bekend, mede door het feit dat zij die liet vastleggen door gerenommeerde tekenaars en schilders als Herman Saftleven, Alida Withoos en Maria Sybilla Merian. Ook zij had een verwarmde kas, waardoor zij erin slaagde om, als eerste in de Nederlandse Republiek, in 1700 een vruchtdragende ananasplant te kweken. Zij had een stekje gekregen van een uit Suriname geïmporteerde ananasplant. De eerste ananas droeg ze op aan de Staten van Utrecht, die van het gebeuren een gedenkpenning maakten.
Voorblad voor bloemenboek van Agnes Block door Philip Tideman. Philip Tidemann | Collectie Rijksmuseum - 1690 Publiek Domein 1.0
Flora Batava
Haar aangetrouwde neef Vondel roemde haar in gedichten als Flora Batava. Op de penning met haar portret is aan de achterkant Flora Batava in de tuin van Vijverhof afgebeeld. Ook in een portret met haar tweede echtgenote en twee kinderen zette zij zich neer als vrouw van de wereld met kennis van kunst, literatuur en botanie. Op beide kunstwerken neemt een ananas een prominente plek in. Een fraai staaltje zelfpromotie!
Dit verhaal verscheen eerder op amsterdam750.nl.
Zilveren penning met Flora Batava en een ananas. De andere zijde bevat een portret van Agnes Block. (Coll. Rijksmuseum) Collectie Rijksmuseum Publiek Domein 1.0
Juliette Jonker-Duynstee
Meer verhalen van deze auteur