13.000 Duitse soldaten achter prikkeldraad bij Oud-Leusden

‘Concentratiegebied’ Leusden

De ontwapende infanteristen zitten vanaf 9 mei 1945 twee weken opgesloten. Ze vinden in het bos enige beschutting in schuilhutten van dennengroen of een op zijn kant gezette kar. De lanen in het bos staan vol wagens en karren. Duizenden paarden grazen in nabijgelegen weilanden. Er worden ook paarden geslacht. Bij keukenwagens en kraampjes voor eten en drinken wemelt het van de soldaten. Wapens en persoonlijke uitrustingsstukken verdwijnen in diepe kuilen op de Leusderheide en er is ook een dump voor groot materieel. Soldaten proberen kostbaarheden veilig te stellen door ze stiekem te begraven. Na hun vertrek halen jongens uit de omgeving veel spullen weer naar boven.

Geen krijgsgevangenschap

Hoe raakt de 346ste infanteriedivisie in Den Treek verzeild? In de laatste oorlogsweken hebben de manschappen zich ingegraven bij de 'Pantherstellung', de oude Grebbelinie. Daar horen zij op 4 mei dat het Duitse leger heeft gecapituleerd. Over hun lot wordt de volgende dag beslist in Wageningen. De Canadese bevelhebber luitenant-generaal Foulkes wil van zijn tegenstander generaal Blaskowitz horen waar diens divisies precies zitten. Omdat Foulkes een snelle aftocht van de Duitsers wil regelen volgt geen krijgsgevangenschap. Alle divisies moeten zich onder eigen commando melden in hun meest nabije concentratiegebied en behouden hun eigen bevelstructuur. De Nederlanders lezen dat Blaskowitz in functie blijft; tegenwerking zal een soepele aftocht alleen maar vertragen.

Tien ontwapeningsgebieden

Op 9 mei arriveren de divisies bij hun aangewezen zone, waarvan vijf in de provincie Utrecht. Overal is inmiddels een geallieerde brigade gearriveerd om een oogje in het zeil te houden. Het werk doen de Duitsers zelf, bijvoorbeeld prikkeldraadomheining spannen. Bij Oud-Leusden controleren twee bataljons van de 56ste Britse infanteriebrigade, nog geen 2.000 man, hoe de verslagen vijand zichzelf ontwapent. Elders is er net zo’n opmerkelijke, scheve, getalsverhouding tussen Duitsers en geallieerden, ook in Baarn met Duitse 'Fallschirmjäger'. Voor alle 120.000 Duitsers heeft Foulkes 50.000 man beschikbaar.

Van die Duitsers is een vijfde ontwapend rond Amersfoort. Zoals het hier ging, zo ging het elders in West-Nederland.

Bronnen en meer lezen

Ronald Polak beschrijft aan de hand van bronnen en ooggetuigen deze fascinerende en nagenoeg onbekende episode gedetailleerd in het rijk geïllustreerde boek  Afgemarcheerd! De ontwapening van 13.000 Duitse soldaten in afwachting van hun voettocht naar Duitsland, Leusden 9-23 mei 1945 (Historische Kring Leusden, 2018).

Ronald Polak vertelt graag over zijn onderzoek en geeft daarover lezingen met filmbeelden. Geïnteresseerd? Neem contact op via: polak.ronald@gmail.com

In deze reportage vertelt Ronald Polak meer over de Duitse soldaten die twee weken op Den Treek doorbrachten.