De Stichtse Landbrief

In de weken voor de bezegeling zijn diverse besprekingen geweest om de inhoud vast te stellen en hebben koeriers te paard vele kilometers afgelegd. Het document bestaat uit 14 bepalingen waar de bisschop zich aan moet houden, aangevuld met alle namen van de groep mannen én die van hun landsheer, de Utrechtse bisschop Arnold van Horne.

Delen van de macht

Waarom is deze Landbrief zo belangrijk? Het laat zich raden. Arnold van Horne heeft de neiging om regelmatig een oorlog te starten en komt steeds in geldnood. Zijn oplossing daarvoor is het heffen of verhogen van belastingen. Maar na de zoveelste strijd is de maat vol. De drie standen werken samen om een doel te bereiken: hun landsheer dwingen tot meer overleg en het voorkomen van willekeur. Het wordt een succes. Doordat ze samenwerken heeft de bisschop geen andere keus dan akkoord gaan met de eisen van de groep.

Niet alleen Arnold van Horne moet akkoord gaan met de inhoud, ook alle bisschoppen na hem moeten zweren op het document. De samenwerking van de drie standen, gecombineerd met het blijvende karakter, is waarom de Stichtse Landbrief wordt gezien als de start van de democratie in de provincie Utrecht.

Stichtse Landbrief 650 jaar

In 2025 bestaat de Stichtse Landbrief 650 jaar. In Het Utrechts Archief worden zeven exemplaren van de Landbrief bewaard en in dit herdenkingsjaar tentoongesteld. Het is bekend dat er acht, misschien nog meer, waren. Het is bijzonder om je voor te stellen dat de documenten op die 17^e mei 1375 op een stapel hebben gelegen, klaar om bezegeld te worden. Elk exemplaar netjes voorbereid met lintjes onderaan waar de zegels aan bevestigd konden worden; elk lintje voorzien van de juiste naam.

Er zijn verschillen tussen de landbrieven. Het formaat bijvoorbeeld varieert, afhankelijk van het stuk perkament dat beschikbaar was. De zegels zijn bij geen enkele landbrief meer compleet. En zelfs als je ze alle zeven zou samenvoegen dan missen er nog zegels.

Democratie

In die 650 jaar is er veel veranderd. De democratie zoals we die nu kennen is niet vanzelf tot stand gekomen. Verschillende belangrijke gebeurtenissen hebben geleid tot ons huidige democratische stelsel. Voor het provinciaal bestuur van Utrecht ligt de basis bij het tekenen van de Stichtse Landbrief in 1375, maar ook hier is de democratie dankzij het werk van velen gelukkig verder verbreed en verdiept. Nu hebben we allemaal inspraak, zij het natuurlijk beperkt. Dat was toen wel anders.